Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Πολιτική Προστασία (Civil Protection) αναφέρεται στο σύνολο των δραστηριοτήτων που αποσκοπούν στην προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών έναντι των κινδύνων από φυσικές, τεχνολογικές και περιβαλλοντικές καταστροφές και στοχεύουν στη μείωση των συνεπειών τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και πέραν αυτού, συμπληρωματικά με τις εθνικές πολιτικές (αρχή της επικουρικότητας, Subsidiarity).
 
Ιστορικά οι δράσεις της Επιτροπής για την πολιτική προστασία ξεκινούν το 1985 με την ίδρυση της υπηρεσιακής μονάδας Πολιτικής Προστασίας υπό τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος.
 
Το 1987 θεσπίστηκε το Μόνιμο Δίκτυο των Εθνικών Αντιπροσώπων (Permanent Network of National Correspondents-PNNC) με ψήφισμα του Συμβουλίου για την προώθηση της συνεργασίας των κρατών μελών σε θέματα Πολιτικής Προστασίας. Το δίκτυο απαρτίζεται από εκπροσώπους των υπηρεσιών των εθνικών διοικήσεων που ασχολούνται µε θέματα πολιτικής προστασίας και λειτουργεί ως όργανο ανταλλαγής πληροφοριών και εξέτασης διαφόρων πρωτοβουλιών στον τομέα της πολιτικής προστασίας.
 
Το 1997 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε το πρώτο πρόγραμμα δράσεων για την πολιτική προστασία (1998 - 1999). Το πρώτο αυτό πρόγραμμα δράσεων ακολούθησε ένα δεύτερο και πιο εκτεταμένο 5ετές πρόγραμμα (2000 - 2004), το οποίο παρατάθηκε ως το τέλος του 2006.
 
Στο πλαίσιο ορισμού της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2009-2014 και από τον Φεβρουάριο του 2010: Η Πολιτική Προστασία μεταφέρεται στη Γενική Δ/νση Ανθρωπιστικής Βοήθειας (DG Humanitarian Aid – ECHO), η οποία πλέον αναφέρεται ως “Ευρωπαϊκη Πολιτική Προστασία και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας”.
 
Σημαντική πρωτοβουλία σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αποτέλεσε η καθιέρωση του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης που θεσπίστηκε το 2001. Για την εφαρμογή του Μηχανισμού η Επιτροπή συνεπικουρείται από επιτροπή εκπροσώπων των κρατών μελών (Επιτροπή Πολιτικής Προστασίας-Civil Protection Committee).
 

Εθνική Εκπροσώπηση

 
Η ΓΓΠΠ εκπροσωπεί τη χώρα στην Ε.Ε. για θέματα Πολιτικής Προστασίας και για το λόγο αυτό συμμετέχει με εκπροσώπους της στο Μόνιμο Δίκτυο των Εθνικών Αντιπροσώπων, στην Επιτροπή Πολιτικής Προστασίας  (Civil Protection Committee) όσο και σε επιτροπές που έχουν ως σκοπό τη στήριξη του έργου της Ε. Επιτροπής και στην ομάδα εργασίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. “Πολιτική Προστασία”.
 
 

Η συνθήκη της Λισσαβόνας

 
Η συνθήκη της Λισσαβόνας δημιουργεί νέους τομείς αρμοδιοτήτων στους οποίους μπορεί να παρέμβει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Στον τομέα της πολιτικής προστασίας οι νέες αρμοδιότητες είναι υποστηρικτικού χαρακτήρα.
 
Μεταξύ άλλων, η συνθήκη της Λισσαβόνας επιδιώκει να βελτιώσει την ικανότητα της ΕΕ να αντιμετωπίζει φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές. Έτσι, το άρθρο 196 της Συνθήκης δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ να λαμβάνει μέτρα όσον αφορά στην:
 
• πρόληψη κινδύνων
• προετοιμασία των φορέων πολιτικής προστασίας
• επέμβαση σε περιπτώσεις φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών
• επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών προστασίας
• συνοχή των δράσεων που αναλαμβάνονται σε διεθνές επίπεδο
 
Εξάλλου, οι εν λόγω διατάξεις περί πολιτικής προστασίας συνδέονται με τη ρήτρα αλληλεγγύης του άρθρου 222 της Συνθήκης. Η ρήτρα αυτή δίνει τη δυνατότητα στην Ε.Ε. να παρέχει συνδρομή σε κράτος μέλος εάν αυτό έχει δεχθεί τρομοκρατική επίθεση ή έχει πληγεί από φυσική ή ανθρωπογενή καταστροφή.
 

Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης

Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης παρέχει ένα πλαίσιο συνεργασίας και παροχής βοήθειας σε περιπτώσεις μεγάλων έκτακτων αναγκών εντός και εκτός της Ένωσης. Το νομοθετικό πλαίσιο θεσπίστηκε με την Απόφαση του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2001 περί κοινοτικού μηχανισμού για τη διευκόλυνση της ενισχυμένης συνεργασίας στις επεμβάσεις βοήθειας της πολιτικής προστασίας (2001/792/ΕΚ, Ευρατόμ).

Τα επόμενα χρόνια η αρχική απόφαση τροποποιήθηκε διαδοχικά με την απόφαση του Συμβουλίου της 8ης Νοεμβρίου 2007 περί δημιουργίας κοινοτικού μηχανισμού πολιτικής προστασίας (αναδιατύπωση) (2007/779/ΕΚ, Ευρατόμ) και την απόφαση 1313/2013/ΕU 17ης Δεκεμβρίου 2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για έναν Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης (Union Civil Protection Mechanism).

Ο Μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί σε περιπτώσεις φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, τρομοκρατικών ενεργειών και τεχνολογικών, ραδιολογικών ή περιβαλλοντικών ατυχημάτων, συμπεριλαμβανομένης και της ακούσιας θαλάσσιας ρύπανσης, κατά την ειρηνική περίοδο.

Κάθε χώρα που πλήττεται από μεγάλες καταστροφές μπορεί να ζητήσει βοήθεια, καθώς και  την κινητοποίηση επιχειρησιακών μέσων που έχουν εθελοντικά παρασχεθεί στην ΕΕ από τις χώρες του Μηχανισμού. Στον Μηχανισμό συμμετέχουν σήμερα 31 χώρες, τα 28 Κράτη Μέλη της Ένωσης οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικούς Χώρου (ΕΟΧ), Ισλανδία και Νορβηγία καθώς και οι χώρες: Μαυροβούνιο, Σερβία, η ΠΓΔΜ και η Τουρκία.

Η λειτουργία του Μηχανισμού υποστηρίζεται κυρίως από:

  • Το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών Emergency Response Coordination Centre (ERCC), στις Βρυξέλλες
  • Το Κοινό Σύστημα Επικοινωνίας και Πληροφόρησης Εκτάκτων Αναγκών - Common Emergency Communication and Information System - CECIS
  • Τις Ομάδες Επέμβασης, Μονάδες Πολιτικής Προστασίας και Μονάδες Τεχνικής Υποστήριξης με τους διαθέσιμους πόρους και
  • Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα ανταλλαγής εμπειρογνωμόνων.

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας συνδέεται μέσω του CECIS με το ERCC.

Κέντρο Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας (ΚΕΠΠ) είναι το επιχειρησιακό σημείο επαφής της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας με το Μηχανισμό.

Μονάδες Πολιτικής Προστασίας

Ως Μονάδα Πολιτικής Προστασίας ορίζεται: "αυτάρκης και αυτόνομη οργάνωση ικανοτήτων των Κρατών Μελών ή κινητή επιχειρησιακή ομάδα των Κρατών Μελών σύμφωνα με προκαθορισμένα καθήκοντα και ανάγκες, που αποτελείται από συνδυασμό ανθρώπινων και υλικών πόρων και προσδιορίζεται βάσει της ικανότητας επέμβασης ή του καθήκοντος (των καθηκόντων) που δύναται να αναλάβει" (Άρθρο 3 παρ. 5 της αρ. 2007/779/EC απόφασης του Συμβουλίου).

Συνοπτικά, μια Μονάδα Πολιτικής Προστασίας είναι μια ομάδα επέμβασης με προκαθορισμένες ελάχιστες προδιαγραφές σε προσωπικό και μέσα.

Οι κατηγορίες των Μονάδων Πολιτικής Προστασίας ορίζονται βάσει της απόφασης της Επιτροπής της 16ης Οκτωβρίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων εφαρμογής της Απόφασης 1313/2013/EU για το Μηχανισμό. Στην Απόφαση αναφέρονται λεπτομερώς τα χαρακτηριστικά και οι απαιτήσεις των Μονάδων Πολιτικής Προστασίας και των Ομάδων Τεχνικής Υποστήριξης. Βάσει αυτής της Απόφασης οι χώρες που συμμετέχουν στον Μηχανισμό ορίζουν Μονάδες Πολιτικής Προστασίας στα εξής πεδία:

  1. High capacity pumping- Άντληση υψηλής δυναμικότητας
  2. Water purification - Καθαρισμός νερού
  3. Medium urban search and rescue - Έρευνα και διάσωση σε αστικό περιβάλλον υπό περιστάσεις μέτριας σοβαρότητας
  4. Heavy urban search and rescue - Έρευνα και διάσωση σε αστικό περιβάλλον υπό εξαιρετικά δυσχερείς περιστάσεις
  5. Aerial forest firefighting module using helicopters - Εναέρια Μονάδα Αντιμετώπισης Δασικών Πυρκαγιών με ελικόπτερα
  6. Aerial forest firefighting module using airplanes - Εναέρια Μονάδα Αντιμετώπισης Δασικών Πυρκαγιών με αεροπλάνα
  7. Advanced medical post - Προωθημένο κινητό ιατρείο
  8. Advanced medical post with surgery - Προωθημένο κινητό ιατρείο με ικανότητα χειρουργικών επεμβάσεων
  9. Field hospital- Κινητό Νοσοκομείο
  10. Medical aerial evacuation of disaster victims - Ιατρική εναέρια απομάκρυνση - εκκένωση θυμάτων καταστροφών
  11. Emergency temporary camp - Προσωρινή Κατασκήνωση Έκτακτης Ανάγκης
  12. Chemical, biological, radiological and nuclear detection and sampling (CBRN) - Ανίχνευση και δειγματοληψία χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών ουσιών
  13. Search and rescue in CBRN conditions - Έρευνα και διάσωση σε συνθήκες χημικής βιολογικής, ραδιολογικής και πυρηνικής μόλυνσης
  14. Ground forest firefighting - Αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών στο έδαφος
  15. Ground forest firefighting using vehicles - Αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών στο έδαφος με οχήματα
  16. Flood containment - Συγκράτηση πλημμυρών
  17. Flood rescue using boats - Διάσωση πλημμυροπαθών με λέμβους
  18. Emergency medical team (EMT) type1 (fixed): Outpatient Emergency Care - Ιατρική ομάδα έκτακτης ανάγκης (ΕΜΤ) τύπος 1 (σταθερή): Εξωνοσοκομειακή επείγουσα περίθαλψη
  19. Emergency medical team (EMT) type 1 (mobile): Outpatient Emergency Care- Ιατρική ομάδα έκτακτης ανάγκης (ΕΜΤ) τύπος 1 (κινητή): Εξωνοσοκομειακή επείγουσα περίθαλψη
  20. Emergency medical team (EMT) type 2: Inpatient Surgical Emergency Care -Ιατρική ομάδα έκτακτης ανάγκης (ΕΜΤ) τύπου 2: Ενδονοσοκομειακή επείγουσα χειρουργική περίθαλψη
  21. Emergency medical team (EMT) type 3: Inpatient Referral Care- Ιατρική ομάδα έκτατκης ανάγκης (ΕΜΤ) τύπος 3: Ενδονοσοκομειακή περίθαλψη με παραπεμπτικό
  22. Technical assistance and support teams (TASTs) - Ομάδες τεχνικής βοήθειας και υποστήριξης

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχει  δηλώσει μέσω του CECIS τις 9 Μονάδες Πολιτικής Προστασίας που διαθέτει η Ελλάδα ως συνεισφορά στα μέσα του Μηχανισμού, οι οποίες εν δυνάμει μπορούν να κινητοποιηθούν για την προσφορά βοήθειας σε περιπτώσεις εκτάκτων αναγκών εντός και εκτός της Ένωσης.

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα & Πρόγραμμα Ανταλλαγής Εμπειρογνωμόνων

Ένα από τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας είναι το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε προσωπικό των φορέων που λαμβάνει μέρος στις επεμβάσεις (πχ. αρχηγούς ή μέλη ομάδων επέμβασης, εμπειρογνώμονες) ή ασχολείται με το αντικείμενο της παροχής και λήψης βοήθειας μέσω του Μηχανισμού.

Σκοπός του εκπαιδευτικού προγράμματος είναι η απόκτηση γνώσεων για τις απαιτήσεις του Μηχανισμού. Περαιτέρω πληροφορίες δίνονται στο φυλλάδιο της Επιτροπής.

http://ec.europa.eu/echo/files/civil_protection/civil/prote/pdfdocs/Training%20brochure.pdf

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας συντονίζει τη συμμετοχή εκπροσώπων της χώρας στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Μηχανισμού.

Το Πρόγραμμα Ανταλλαγής Εμπειρογνωμόνων

Στο πλαίσιο του Προγράμματος Ανταλλαγής Εμπειρογνωμόνων, κάθε φορέας πολιτικής προστασίας των χωρών που συμμετέχουν στο Μηχανισμό μπορεί να προσκαλέσει εμπειρογνώμονες πολιτικής προστασίας για να δείξουν τις μεθόδους εργασίας τους και να ανταλλάξουν τις εμπειρίες τους στον τομέα της ειδικότητάς τους.

Επίσης είναι δυνατή η συμμετοχή εμπειρογνωμόνων πολιτικής προστασίας των φορέων αυτών στο πρόγραμμα με σκοπό την εκμάθηση τεχνικών και μεθόδων εργασίας σε χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

Πληροφορίες για το πρόγραμμα παρέχονται στην ιστοσελίδα

https://www.exchangeofexperts.eu/EN/Home/home_node.html

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχει το συντονιστικό ρόλο στο πρόγραμμα ανταλλαγής εμπειρογνωμόνων για την Ελλάδα.