Ο.Η.Ε. - Διεθνής Στρατηγική για τη Μείωση των Καταστροφών

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ (INTERNATIONAL STRATEGY FOR DISASTER REDUCTION)

Η Διεθνής Στρατηγική του ΟΗΕ για τη Μείωση των Καταστροφών (United Nations International Strategy for Disaster Reduction - UNISDR) στοχεύει στην δημιουργία Κοινοτήτων ικανών να αντιμετωπίζουν τις καταστροφές προωθώντας τη σημασία της μείωσης των καταστροφών ως συστατικό στοιχείο της αειφόρου ανάπτυξης. Μέσα από δράσεις και προγράμματα επιδιώκεται να δημιουργηθεί μια «Κουλτούρα Πρόληψης».

Υιοθετήθηκε το 1999 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (Ψήφισμα A/RES/54/219). Βασίστηκε πάνω στην εμπειρία που αποκτήθηκε από την Διεθνή Δεκαετία για την Μείωση των Φυσικών Καταστροφών 1990-1999 (International Decade for Natural Disaster Reduction), που κήρυξε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1989 (Ψήφισμα 44/236) και στην Στρατηγική της Γιοκοχάμα, η οποία υιοθετήθηκε στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για την Μείωση των Φυσικών Καταστροφών που έλαβε χώρα στην ομώνυμη πόλη της Ιαπωνίας τον Μάιο του 1994 και στο Πρόγραμμα Δράσης που εκπονήθηκε (Yokohama Strategy and Plan of Action for a Safer World: Guidelines for Natural Disaster Prevention, Preparedness and Mitigation).

Η Διεθνής Στρατηγική βασίζεται στη συνεργασία ενός ευρέως φάσματος δρώντων που όλοι έχουν ένα σημαντικό ρόλο να παίξουν στην προσπάθεια των Κοινοτήτων και των Κρατών να μειώσουν τον κίνδυνο των καταστροφών. Στους δρώντες που συμμετέχουν περιλαμβάνονται Κυβερνήσεις, υπέρ-Εθνικοί και Μη-Κυβερνητικοι Οργανισμοί, Επιστημονικοί και Ακαδημαϊκοί Οργανισμοί καθώς και ο Ιδιωτικός Τομέας.

Ως μείωση του κινδύνου των καταστροφών (disaster risk reduction – DRR), σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό του UNISDR, νοείται «το εννοιολογικό πλαίσιο στοιχείων που εξετάζονται με σκοπό την ελαχιστοποίηση της τρωτότητας και των κινδύνων καταστροφών σε όλα τα τμήματα μίας κοινωνίας, έτσι ώστε να αποφευχθούν (πρόληψη) ή να περιορισθούν (μετριασμός επιπτώσεων και ετοιμότητα) οι επιπτώσεις των καταστροφών και να διευκολυνθεί η βιώσιμη ανάπτυξη».

Το ISDR στηρίζει μέσω της Γραμματείας του τα Κράτη και τις Κοινότητες, για μια πιο συστηματική και συγκροτημένη διεθνή προσπάθεια μείωσης του κινδύνου των καταστροφών.

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΧΥΟΓΚΟ (HYOGO FRAMEWORK FOR ACTION)

Στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για τη Μείωση των Καταστροφών, η οποία αποτέλεσε το επιστέγασμα της μέχρι τότε Διεθνούς Στρατηγικής για τη μείωση των καταστροφών και διοργανώθηκε στην πόλη Κόμπε (Kobe) της επαρχίας Χυόγκο (Hyogo) της Ιαπωνίας τον Ιανουάριο του 2005, διαμορφώθηκε ένα Σχέδιο Δράσης (Hyogo Framework for Action – HFA), το οποίο υιοθετήθηκε από 168 Κράτη, μεταξύ των οποίων και την Ελλάδα. Το Σχέδιο Δράσης έχει δεκαετή ορίζοντα εφαρμογής (2005 – 2015). Σκοπός του ήταν η ουσιαστική μείωση των απωλειών από καταστροφές, τόσο σε ανθρώπινες ζωές, όσο και στο κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό κεφάλαιο των Κοινοτήτων και των Κρατών.

Δεδομένου του 10ετούς ορίζοντα εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης Hyogo, πραγματοποιήθηκαν διεργασίες και διαβουλεύσεις για τη συνέχειά του μετά το έτος 2015. Η προσπάθεια επικεντρώθηκε στον εντοπισμό των αδυναμιών και κενών του υφιστάμενου τότε Πλαισίου και σε συνδυασμό με την εξελισσόμενη έρευνα σε όλα τα επίπεδα, στην αναπροσαρμογή, όπου χρειάζεται, του υφιστάμενου καθεστώτος και στην αναζήτηση νέων στόχων και προτεραιοτήτων, ούτως ώστε το νέο Πλαίσιο να αποτελεί μια επαρκή και βελτιωμένη βάση για τη μείωση του κινδύνου των καταστροφών για τη μετά το 2015 περίοδο.

Το νέο Πλαίσιο υιοθετήθηκε στην 3η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη Μείωση της Επικινδυνότητας των Καταστροφών που έλαβε χώρα στο Sendai της Ιαπωνίας τον Μάρτιο του 2015.

Η Γ.Γ.Π.Π., ως ορισμένο σημείο επαφής για την προώθηση του Πλαισίου Sendai, παρακολουθεί την Διεθνή Στρατηγική για τη Μείωση του Κινδύνου των Καταστροφών στο πλαίσιο του Ο.Η.Ε., ιδίως όσον αφορά τις προσπάθειες στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο (περιφερειακό επίπεδο – regional level), το ζήτημα της συντονισμένης δράσης των Εθνικών Πλατφορμών και των Εθνικών Σημείων Επαφής έχει οδηγήσει στη δημιουργία του «Ευρωπαϊκού Φόρουμ για τη Μείωση του Κινδύνου των Καταστροφών (EFDRR)». Το συγκεκριμένο σχήμα αποτελεί ένα ανοιχτό χώρο για την ανταλλαγή πληροφόρησης και τεχνογνωσίας και το συντονισμό των προσπαθειών με στόχο την αποτελεσματική δράση για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών και την εφαρμογή της Διεθνούς Στρατηγικής στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ SENDAI (SENDAI FRAMEWORK FOR ACTION)

Στις 14-18 Μαρτίου 2015 έλαβε χώρα στην πόλη Sendai της Ιαπωνίας η τρίτη Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών. Στη Διάσκεψη υιοθετήθηκε το νέο παγκόσμιο πλαίσιο για τη μείωση των καταστροφών, με την επίσημη ονομασία «Πλαίσιο Δράσης του Sendai για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών 2015 - 2030» (Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030), το οποίο αντικατέστησε το Πλαίσιο Δράσης του Hyogo.

Το Πλαίσιο Δράσης του Sendai βασίζεται κατ'αρχάς στο προϋφιστάμενο και στην εμπειρία από την εφαρμογή του, πλην όμως καινοτομεί ή/και αναπτύσσει περαιτέρω συγκεκριμένους άξονες του σε αρκετά σημεία.

Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, επιδιώκεται η στρατηγική διασύνδεση των παγκόσμιων πολιτικών μείωσης του κινδύνου των καταστροφών με τις πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και τις πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης. Το νέο Πλαίσιο αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση των πολιτικών αυτών και στη συμβολή κάθε μίας στην υλοποίηση των άλλων.

Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, όπως ορίζει η παράγραφος 16 του Πλαισίου, είναι : «Η ουσιαστική μείωση του κινδύνου καταστροφών και των απωλειών σε ζωές, σε μέσα διαβίωσης και στην υγεία και στον οικονομικό, φυσικό, κοινωνικό,  πολιτιστικό και περιβαλλοντικό κεφάλαιο των ατόμων, των επιχερήσεων, των κοινοτήτων και των κρατών».

Για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος τίθεται, στην παράγραφο 17, ο εξής σκοπός: «Η πρόληψη δημιουργίας νέων κινδύνων και η μείωση των υφισταμένων, μέσω της εφαρμογής συνεκτικών και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικών. δομικών, νομικών, κοινωνικών, υγειονομικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών, περιβαλλοντικών, τεχνολογικών, πολιτικών και θεσμικών μέτρων, τα οποία προλαμβάνουν και μειώνουν την έκθεση στον κίνδυνο, καθώς και την τρωτότητα έναντι των καταστροφών, αυξάνουν τα επίπεδα ετοιμότητας για αντιμετώπιση και αποκατάσταση και ως εκ τούτου, ενισχύουν την ανθεκτικότητα».

Αναλυτικά, για τη μέρηση της προόδου ως προς την εκπλήρωση του ως άνω σκοπού τίθενται, στην παράγραφο 18 όπου καθορίζονται και οι βασικές παράμετροι, επτά στόχοι σε διεθνές επίπεδο με ορίζοντα υλοποίησης το 2030:

  1. Μείωση της θνησιμότητας συνεπεία καταστροφών.
  2. Μείωση του αριθμού των πληγέντων ατόμων.
  3. Μείωση των άμεσων οικονομικών απωλειών εξαιτίας καταστροφών σε σχέση με το παγκόσμιο ΑΕΠ.
  4. Μείωση των ζημιών σε υποδομές ζωτικής σημασίας, καθώς και της διακοπής παροχής βασικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των νοσοκομειακών και σχολικών εκγαταστάσεων, συνεπεία καταστροφών.
  5. Αύξηση του αριθμού των κρατών που διαθέτουν εθνικές και τοπικές στρατηγικές μείωσης του κινδύνου καταστροφών.
  6. Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για τις αναπτυσσόμενες χώρες μέσω επαρκούς και βιώσιμης στήριξής τους.
  7. Αύξηση της διαθεσιμότητας, καθώς και της πρόσβασης των πολιτών σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους και σε πληροφορίες και αξιολογήσεις κινδύνων καταστροφών.

Οι άξονες προτεραιότητας είναι τέσσερεις (παράγραφος 20):

  1. Κατανόηση του κινδύνου καταστροφών.
  2. Ενίσχυση της διακυβέρνησης στον τομέα του κινδύνου καταστροφών, προκειμένου να επιτευχθεί διαχείριση του κινδύνου καταστροφών.
  3. Πραγματοποίηση επενδύσεων στην μείωση του κινδύνου καταστροφών για την επίτευξη ανθεκτικότητας.
  4. Ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι των καταστροφών, προς τον σκοπό αποτελεσματικότερης αντιμετώπισής τους και εφαρμογής της αρχής «Build back better» κατά τις φάσεις αποκατάστασης και ανασυγκρότησης.

Για την εφαρμογή του Πλαισίου προβλέπεται σειρά ενεργειών και δράσεων σε επίπεδο ΟΗΕ και λοιπών διεθνών και περιφερειακών οργανισμών και κρατών. Οι ενέργειες σχετίζονται τόσο με τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο των άλλων διασυνδεδεμένων στρατηγικών, προκειμένου να ολοκληρωθεί ένα συνεκτικό διεθνές πλαίσιο ανάπτυξης, όσο και πιο συγκεκριμένα για την επιμέρους εφαρμογή συγκεκριμένων διατάξεων του Πλαισίου, εκ των οποίων μία από τις σημαντικότερες είναι η περαιτέρω επεξεργασία των στόχων και δεικτών και η δημιουργία του νέου συστήματος παρακολούθησης της προόδου στην επίτευξη του Πλαισίου.

Το πλαίσιο μπορεί να ανευρεθεί στην ιστοσελίδα www.wcdrr.org, στον σύνδεσμο:

http://www.wcdrr.org/uploads/Sendai_Framework_for_Disaster_Risk_Reductio...

Ο σκοπός θα επιτευχθεί μέσω τριών στρατηγικών στόχων (strategic goals):

  1. Την ενσωμάτωση της μείωσης της επικινδυνότητας των καταστροφών στις πολιτικές και τον σχεδιασμό της αειφόρου ανάπτυξης.
  2. Την ανάπτυξη και ενδυνάμωση θεσμών, μηχανισμών και ικανοτήτων για τη δημιουργία ανθεκτικότητας στους κινδύνους.
  3. Την συστημαική ενσωμάτωση προσεγγίσεων μείωσης της επικινδυνότητας στην εφαρμογή προγραμμάτων ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης εκτάκτων αναγκών.

Η επίτευξη των στρατηγικών στόχων θα εκπληρωθεί μέσω πέντε προτεραιοτήτων (priorities for action):

  1. Την αναγωγή της μείωσης της επικινδυνότητας των καταστροφών σε εθνική και τοπική προτεραιότητα συνοδευόμενη από ισχυρή θεσμική βάση εφαρμογής.
  2. Την αναγώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των κινδύνων καταστροφών και την ενίσχυση της έγκαιρης προειδοποίησης.
  3. Την χρήση της γνώσης, της καινοτομίας και της εκπαίδευσης προκειμένου να δημιουργηθεί μια κουλτούρα ασφάλειας και ανθεκτικότητας σε όλα τα επίπεδα.
  4. Τη μείωση των υποβόσκοντων παραγόντων κινδύνου.
  5. Την ενίσχυση της ετοιμότητας έναντι των καταστροφών σε όλα τα επίπεδα.

Ιδίως τα Κράτη πρέπει να αναλάβουν δράσεις, όπως σχεδιασμό εθνικών συντονιστικών μηχανισμών για την εφαρμογή του Πλαισίου Δράσης, εκπόνηση βασικών εθνικών αξιολογήσεων κινδύνου καταστροφών, δημοσίευση και επικαιροποίηση περιλήψεων του εθνικού προγράμματος μείωσης του κινδύνου των καταστροφών, προώθηση στρατηγικών μείωσης του κινδύνου των καταστροφών και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και διασύνδεσή τους.

Ανάλογες δράσεις προβλέπονται και για περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς.

 

ΕΘΝΙΚΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ (NATIONAL PLATFORMS FOR DISASTER RISK REDUCTION)

Για την επίτευξη των σκοπών του UNISDR, ενθαρρύνεται η ενεργοποίηση ενός συστήματος δομών, με τη μορφή Επιτροπών ή Φόρουμ – χώρων δημόσιας διαβούλευσης («Πλατφόρμες», κατά την επίσημη ορολογία) που, σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, θα έχει την ευθύνη για την υποστήριξη, το συντονισμό, την ανάλυση και την γνωμοδότηση επί των δράσεων για τη μείωση του κινδύνου των καταστροφών. Στους παράγοντες που συμμετέχουν περιλαμβάνονται Κυβερνήσεις, υπέρ-εθνικοί και μη κυβερνητικοί οργανισμοί, επιστημονικές και τεχνικές ομάδες καθώς και ο ιδιωτικός τομέας.

Η χώρα μας κατόπιν εκτενών διαβουλεύσεων με Υπηρεσίες και φορείς υπέβαλε την 1η Ιουνίου 2012 στην Γραμματεία του UN/ISDR την Ελληνική Εθνική Πλατφόρμα Μείωσης του Κινδύνου των Καταστροφών. Η Εθνική Πλατφόρμα λειτουργεί ως ένα ανοιχτό δίκτυο Υπηρεσιών και λοιπών φορέων με σκοπό την μείωση του κινδύνου των φυσικών ή και τεχνολογικών καταστροφών που συμβαίνουν με μεγάλη συχνότητα και μπορούν να έχουν σοβαρό κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο στην χώρα, καθώς και την προώθηση των αρχών του Σχεδίου Δράσης του Sendai. Η Ελληνική Εθνική Πλατφόρμα έχει αναρτηθεί και στην επίσημη ιστοσελίδα του UNISDR, η οποία είναι αφιερωμένη στο Πλαίσιο Δράσης του Sendai και σε συναφή θέματα πρόληψης καταστροφών www.preventionweb.net ακολουθώντας την διαδρομή Home -> Sendai Framework -> National Platforms -> National Platform List -> Greece National Platform.

Συντονιστής και εθνικό σημείο επαφής της Εθνικής Πλατφόρμας είναι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, ενώ συμμετέχουν με οργανικές μονάδες τους ή εποπτευόμενους φορείς το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Εσωτερικών, το Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, το Υπουργείο Παιδείας Έρευνας και Θρησκευμάτων, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, το Πυροσβεστικό Σώμα, το Λιμενικό Σώμα, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, το Ινστιτού το Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης, ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων και ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός.

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ HYOGO ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ SENDAI

Οι Εθνικές Εκθέσεις Προόδου (National Progress Reports) είναι ένα από τα εργαλεία για την επίτευξη των σκοπών του ISDR. Στόχο έχουν να αποδώσουν την εικόνα μίας χώρας στην εφαρμογή των πέντε προτεραιοτήτων των Πλαισίων Δράσης, καθώς και να αποτυπώσουν την πρόοδό της σ’ αυτές. Συντάσσονται και υποβάλλονται από τα εθνικά σημεία επαφής ανά διετία στην Γραμματεία του UNISDR, κατόπιν διαβούλευσης και συμμετοχής ποικίλων εθνικών φορέων (κατά βάση των συμμετεχόντων στην Εθνική Πλατφόρμα ή υπό τον συντονισμό της).

Τονίζεται ότι οι Εκθέσεις Προόδου δεν αποτελούν δεσμευτικά κείμενα με νομική ισχύ, ούτε και αποβλέπουν στον έλεγχο μίας χώρας στην πρόοδο εφαρμογής του Πλαισίου Δράσης και στον εντοπισμό τυχόν αρνητικών αποτελεσμάτων. Αντίθετα δίνουν στις χώρες μία δυνατότητα ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των συναρμόδιων φορέων στην μείωση των καταστροφών και φορέων της ευρύτερης κοινωνίας (ερευνητικά ινστιτούτα, ΜΚΟ κτλ).

Όλες οι Εκθέσεις αναρτώνται στην επίσημη ιστοσελίδα του UNISDR www.preventionweb.net.

Η χώρα μας το 2012 υπέβαλε για πρώτη φορά στη Γραμματεία του UNISDR την Εθνική Έκθεση Προόδου Εφαρμογής του Πλαισίου Δράσης του Hyogo για τις διετίες 2011- 2013 και 2013- 2015 (το 2005 είχε υποβάλει ενημερωτικού χαρακτήρα έκθεση για θέματα μείωσης του κινδύνου των καταστροφών ενόψει της Παγκόσμιας Συνδιάσκεψης του Hyogo). Οι Εκθέσεις μπορούν να βρεθούν αναρτημένες στην ανωτέρω ιστοσελίδα ακολουθώντας τη διαδρομή Home -> Sendai Framework -> HFA Progress Reports -> HFA National Progress Reports, με επιλογή της χώρας μας από το σχετικό μενού.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Πλαισίου Δράσης του Sendai για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών 2015 -2030, είναι η θέσπιση μετρήσιμων στόχων για την επίτευξή του. Για το σκοπό αυτό, προωθείται σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο η τήρηση βάσεων δεδομένων απωλειών και ζημιών συνεπεία καταστροφών, ως απαραίτητο στοιχείο για τη μέτρηση της επίτευξης των στόχων. Όσον αφορά στο παγκόσμιο επίπεδο, η τήρηση δεδομένων προωθείται από τον ΟΗΕ, ο οποίος συνέστησε ad hoc Ανοιχτή Διακυβερνητική Ομάδα Εργασίας εμπερογνωμόνων για τους δείκτες και την ορολογία για τη μείωση των κινδύνων καταστροφών (OIEWG) με αντικείμενο την εκπόνηση δεικτών μέτρησης των στόχων του Πλαισίου Δράσης. Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας συμμετείχε σε όλες τις συνεδριάσεις της Ομάδας Εργασίας. Η Ομάδα Εργασίας ολοκλήρωσε το έργο της το 2016, εκπονώντας δείκτες μέτρησης και καταγράφοντας τα απαραίτητα δεδομένα ζημιών και απωλειών που θα πρέπει να τηρούνται σε εθνικό επίπεδο.

Συγκεκριμένα, η πρόοδος υλοποίησης των επτά στόχων του Πλαισίου Sendai σε παγκόσμιο επίπεδο, θα μετρηθεί μέσω των 38 εξειδικευμένων δεικτών οι οποίοι έχουν εκπονηθεί σύμφωνα με την Έκθεση της Ομάδας Εργασίας. Οι σχετικές αναφορές προόδου της κάθε χώρας θα πραγματοποιηθούν μέσω του Συστήματος Παρακολούθησης του Πλαισίου Sendai, το οποίο θα ενεργοποιηθεί περί τα τέλη Μαρτίου του 2018 και θα συνιστά μια διαδικτυακή πλατφόρμα καταχώρησης στατιστικών πληροφοριών για κάθε κράτος - μέλος.